नवरात्रीचे महात्म्य: नवरात्री का साजरी केली जाते?

नवरात्री, किंवा दैवी नऊ रात्री, खोल विश्रांतीचा आणि पुनरुज्जीवनाचा काळ आहे. प्रत्येक दिवस देवीच्या नऊ रूपांपैकी एकाला समर्पित आहे. शेवटच्या दिवसाला, १०व्या दिवसाला विजयदशमी असे म्हणतात, हा दिवस वाईटावर चांगल्याच्या विजयाचा दिवस म्हणून लोकप्रियपणे साजरा केला जातो परंतु तो खरोखरच सत्त्वाचा इतर गुणांवर विजय मिळवणारा आहे, या दिवशी एक चेतना स्वतःला व्यक्त करते.

नवरात्रीचे महत्त्व – दिव्य नऊ रात्री

रात्र या शब्दाचा अर्थ असा आहे की ज्यामुळे तुम्हाला तीन गोष्टी, तीन तापांपासून आराम मिळतो. ताप म्हणजे अग्नीचे तीन प्रकार किंवा तीन त्रास – भौतिक, सूक्ष्म आणि कारणात्मक. त्रासाचे तीन प्रकार: आदि भौतिक – सांसारिक त्रास, आदि दैविक – वैश्विक देवदूत किंवा देवांच्या पातळीवरील त्रास आणि नंतर आत्म्याचा त्रास. नवरात्री अशी सखोल विश्रांती देते जी तुम्हाला या तिन्ही त्रासांपासून मुक्त करू शकते, म्हणून हा प्रार्थनेचा आणि पुनरुज्जीवनाचा  काळ आहे. 

नवरात्रीच्या काळात तुमचे मन परमात्म्यामध्ये लीन झाले पाहिजे. बाळाचा जन्म होण्यासाठी नऊ महिने लागतात. त्यामुळे हे नऊ दिवस म्हणजे पुन्हा एकदा आईच्या उदरातून बाहेर पडणे, नवीन जन्म घेण्यासारखे आहे. या नऊ दिवसांमध्ये आणि रात्री माणसाने अंतर्मुख होऊन स्वतःच्या स्त्रोताचे स्मरण केले पाहिजे. स्वतःला हे प्रश्न विचारा, “माझा जन्म कसा झाला?”, “माझा स्रोत काय आहे?”. तुम्ही तुमच्या चेतनेत राहून या नऊ दिवसांना नऊ महिने म्हणून पहा.
पहिले तीन दिवस तमोगुण किंवा जडत्व, दुसरे तीन दिवस रजोगुण किंवा अस्वस्थता आणि पुनरुज्जीवन आणि शेवटचे तीन दिवस सत्त्वगुण किंवा शुद्धता आणि उच्च प्राण यांना समर्पित आहेत. आपल्या सर्वांकडे असलेले तीन गुण: सत्त्व, रजस आणि तम. आणि सर्व गुणांवर विजय, केंद्रीत होऊन जीवन साजरे करणे – अंतिम दिवसाला विजयदशमी किंवा विजय दिवस म्हणतात.

सखोल विश्रांतीचा काळ: स्त्रोताकडे प्रवास करण्याचा काळ

हे नऊ दिवस साजरे करण्याचा उद्देश एक अंतर्मुख आणि ऊर्ध्वगामी जाणे हा आहे – हा अंतर्मुख आणि ऊर्ध्वगामी प्रवास आहे. या शुभ दिवसांमध्ये, लहान गोष्टींमुळे तुमचे लक्ष तुमच्या ध्येयापासून विचलित होणार नाही याची काळजी घ्या. आपले मन इतके चालाख आहे की ते आपल्याला आपल्या ध्येयापासून दूर खेचते आणि आपल्याला छोट्या छोट्या गोष्टींमध्ये अडकवते. आपल्या शेजारी कोणीतरी शिंकले किंवा घोरणे हे आपल्याला मार्गावरून खेचण्यासाठी पुरेसे आहे. नकारात्मक चक्रात अडकलेल्या आपल्या मनाची जाणीव झाल्यावर आपण हुशार बनतो. तेव्हाच आपण वायफळ बडबड करणाऱ्या लहान मनावर विजय मिळवू शकतो. त्यामुळे या नऊ रात्री आपल्या विश्रांतीसाठी आहेत. जरी कोणतेही मतभेद उद्भवले तरी ते सर्व बाजूला ठेवा आणि आपल्या निरागसतेकडे परत या.  
हे संपूर्ण विश्व त्या देवीच्या उर्जेपासून बनलेले आहे. हे संपूर्ण ब्रह्मांड त्या कंपायमान आणि लकाकणाऱ्या चेतनेपासून बनलेले आहे आणि आपली सर्व शरीरे ही अदृश्य असलेल्या चेतनेच्या महासागरात तरंगणाऱ्या शिंपल्यासारखी आहेत. आपण ते पाहू शकत नाही, परंतु आपण ते अनुभवू शकतो. त्यामुळे या नऊ दिवसांत तुम्हाला अज्ञाताची अनुभूती व्हायला पाहिजे. हा अज्ञाताच्या दिशेने प्रवास आहे.

हे संपूर्ण विश्व त्या देवीच्या उर्जेपासून बनलेले आहे. हे संपूर्ण ब्रह्मांड त्या कंपायमान आणि लकाकणाऱ्या चेतनेपासून बनलेले आहे आणि आपली सर्व शरीरे ही अदृश्य असलेल्या चेतनेच्या महासागरात तरंगणाऱ्या शिंपल्यासारखी आहेत. आपण ते पाहू शकत नाही, परंतु आपण ते अनुभवू शकतो. त्यामुळे या नऊ दिवसांत तुम्हाला अज्ञाताची अनुभूती व्हायला पाहिजे. हा अज्ञाताच्या दिशेने प्रवास आहे.

नवरात्रीचा तुमचा अनुभव सखोल करणे

दहा दिवसात आपण ध्यान करतो आणि आत्म्यासोबत असतो. नवरात्री साजरी करण्याचा सहसा सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे उपवास करणे आणि प्रार्थना करणे आणि नंतर शेवटी मेजवानी करणे. परंतु मी तुम्हाला आजिबात अन्न ग्रहण न करता उपवास करण्याची शिफारस करणार नाही. तुम्ही मर्यादित अन्न घेऊ शकता, फळे खाऊ शकता आणि थोडे कमी खावे. समजा तुम्ही एकच जेवण जेवत असाल तर तुम्ही ते अर्धे किंवा पावपटीने कमी करू शकता. आपण सहसा दिवसभर अल्पोपहार खात असतो. हे टाळावे लागेल. आणि इतर कोणत्याही ऐंद्रिय क्रियांचा अतिरेक करू नका, पाचही इंद्रियांना सखोल विश्रांती द्या.
आपण जागे होताच, आपण रेडिओ चालू करतो किंवा आयपॉड चालू करतो; आपण जॉगिंग करत असताना देखील आपण काहीतरी ऐकत असतो; त्यामुळे मनावर सतत आवाजांचा भडिमार होत असतो. नवरात्री हे असे दिवस आहेत जेव्हा तुम्ही तुमच्या मन-शरीराच्या जटिलतेवर अतिसंवेदनशील उत्तेजनांचा भडिमार करत नाही. आर्ट ऑफ लिव्हिंग इंटरनॅशनल सेंटरमध्ये मंत्रोचारण केले जाते. शेवटच्या दिवशी जेव्हा यज्ञ केले जातात (तुम्ही ते ऑनलाइन किंवा ऑफलाइन पाहू शकता), तुम्ही मंत्रांच्या कंपनांमध्ये बसून मंत्रस्नान करू शकता.

नवदुर्गा: दुर्गेच्या नऊ रूपांचे महत्त्व

दिवस १ – शैलपुत्री: दुर्गेचे पहिले रूप

शैलपुत्रीचा जन्म शैलातून होतो.  शैल म्हणजे ते जे विलक्षण आहे, जी अनुभवाच्या शिखरातून जन्माला येते ती शैलपुत्री होय.

दिवस २ – ब्रह्मचारिणी : दुर्गेचे दुसरे रूप

ब्रह्म म्हणजे अनंत आणि ब्रह्मचारिणी म्हणजे अनंतात संचार करणारी. दुसरा अर्थ म्हणजे मातेचे कुमारी स्वरूप- ही ऊर्जा कुमारी आहे, ती सूर्यकिरणांसारखी आहे, जुनी असली तरी ती ताजी आणि नवीन आहे. नाविन्यतेचे चित्र दुर्गेच्या दुसऱ्या रूपात केले आहे.

दिवस ३ – चंद्रघंटा : दुर्गेचे तिसरे रूप

चंद्रघंटा म्हणजे चंद्र, चंद्र किंवा मनाशी संबंधित, जे मन मोहित करते, जे सौंदर्याचे मूर्त स्वरूप आहे. जिथे तुम्हाला कोणतीही गोष्ट सुंदर दिसते, ते तिथे दैवी मातेच्या शक्तीमुळेच असते.

दिवस ४ – कुष्मांडा : दुर्गेचे चौथे रूप

कुष्मांडा म्हणजे उर्जेचा, प्राणाचा गोळा. जेव्हा कधीही तुम्ही प्रचंड ऊर्जा किंवा प्राण अनुभवता तेव्हा हे जाणून घ्या की हे दुर्गा, दैवी मातेचे एक रूप आहे.

दिवस ५ – स्कंदमाता : दुर्गेचे पाचवे रूप

स्कंदमाता ही मातृशक्ती आहे, ती आपल्या आईसारखी आहे. स्कंदमाता – सर्व ६ प्रणाली, ज्ञानाच्या ६ शाळा – न्याय, वैशेषिक, सांख्य, योग, वेदांत आणि उत्तर मीमांसा; ६ अंग किंवा वेदांचे अंग, ज्यांना षडंग म्हणतात; या सर्वांची जननी आहे. यात ज्योतिष किंवा ज्योतिष, संगीत आणि नंतर इतर अनेक शाखा – मीटर, ध्वन्यात्मक, कला आणि विज्ञानाच्या ६४ विविध शाखा, ज्ञान हे सर्व समाविष्ट आहे. स्कंदमाता ही या सर्व बुद्धीची जननी आहे.

दिवस ६ – कात्यायनी : दुर्गेचे सहावे रूप

कात्यायनी म्हणजे द्रष्टा किंवा चेतनेच्या साक्षीदाराच्या पैलूतून जन्माला येणारी; ती जाणीव ज्यामध्ये अंतर्ज्ञान क्षमता आहे.

दिवस ७ – कालरात्री : दुर्गेचे सातवे रूप

कालरात्री ही खोल गडद ऊर्जा, गडद पदार्थ आहे, तिच्यामध्ये अनंत विश्व निवास करते, ती प्रत्येक आत्म्याला समाधान देते. जर तुम्हाला आनंदी आणि सुखावह वाटत असेल तर तो रात्रीचे आशीर्वाद आहे. कालरात्री ही दैवी मातेचे असे रूप आहे जे विश्वाच्या पलीकडे आहे, तरीही प्रत्येक हृदयाला आणि आत्म्याला समाधान देते.

दिवस ८ – महागौरी : दुर्गेचे आठवे रूप

महागौरी म्हणजे जी खूप सुंदर आहे, जी जीवनाला गती आणि अंतिम स्वातंत्र्य देते. तिच्यामुळे तुम्हाला परम मुक्ती मिळते.

दिवस ९ – सिद्धिदात्री : दुर्गेचे नववे रूप

सिद्धिदात्री जीवनात परिपूर्णता आणि सिद्धी आणते. तिच्या आशीर्वादाने जीवनात अनेक चमत्कार घडतात. आपल्याला जे अशक्य वाटते ते ती शक्य करते. आणि विजयादशमी या शेवटच्या १०व्या दिवशी – भावनिक, आध्यात्मिकरित्या भरलेल्या आणि बौद्धिक उन्नती करणाऱ्या नवरात्रीच्या उत्सवाचा समारोप केला जातो.