સંસ્કૃત મૂળ શબ્દ ‘નવ’ ના બે અર્થ છે – ‘નવ’ અને ‘નવું’. જેમ સાપ સમયાંતરે તેની બાહ્ય ત્વચા ઉતારી નાખે છે, તેમ નવરાત્રી એ એવો સમય છે જ્યારે આપણે જૂની છાપ અને નકામો સામાન ફેંકી દઈએ છીએ અને આપણી ચેતનાને નવી બનાવીએ છીએ. ‘રાત્રિ’ નો અર્થ એવી રાત્રિ પણ થાય છે જે આરામ આપે છે. આપણે ત્રણ પ્રકારના દુઃખોથી પીડાઈએ છીએ. એક દુઃખ અંદરથી ઉદ્ભવે છે, બીજું બાહ્ય રીતે ઉદ્ભવે છે. ત્રીજું સૂક્ષ્મ છે અને આ બંનેની વચ્ચે રહે છે. રાત્રિ આપણને આ ત્રણ દુઃખોથી મુક્ત કરે છે અને મન, શરીર અને ચેતનાને આરામ આપે છે. જ્યારે તમે સૂઈ જાઓ છો ત્યારે શું થાય છે? તમે તમારી બધી ચિંતાઓથી મુક્ત થાઓ છો.
તો નવરાત્રી દરમિયાન શરીર અને મનને સંપૂર્ણ આરામ મેળવવા માટે તમારે શું કરવું જોઈએ?
નવરાત્રી દરમિયાન, તમારું મન દૈવી ચેતનામાં ડૂબી જવું જોઈએ. જેમ બાળકને જન્મવામાં નવ મહિના લાગે છે, તેમ આ નવ દિવસ માતાના ગર્ભમાં આરામ કરવા અને નવો જન્મ લેવા જેવા છે. આ નવ દિવસો અને રાતો દરમિયાન, વ્યક્તિએ મૂળ સ્ત્રોત તરફ પાછા ફરવું જોઈએ. આ સમયનો ઉપયોગ પોતાને પૂછવા માટે કરો, “મારો જન્મ કેવી રીતે થયો?”, “હું કોણ છું?”, “મારો સ્ત્રોત શું છે?”
નવરાત્રી એ મનને તેના મૂળ તરફ પાછું લઈ જવાનો પ્રસંગ છે. ઉપવાસ, પ્રાર્થના, મૌન અને ધ્યાન દ્વારા સાધક સાચા મૂળ તરફ પાછો ફરે છે. ઉપવાસ શરીરને ડિટોક્સિફાઇ કરે છે, મૌન વાણીને શુદ્ધ કરે છે અને બકબક કરતા મનને આરામ આપે છે, અને ધ્યાન વ્યક્તિને પોતાના અસ્તિત્વમાં ઊંડાણમાં લઈ જાય છે.
ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિ શંકરજીના પાવન સાન્નિધ્યમાં શક્તિશાળી વૈદિક મંત્રો, મૌન અને ઊંડા ધ્યાનનો અનુભવ કરો. બેંગલુરુ આશ્રમમાં આયોજિત ચૈત્ર નવરાત્રી 2026 (19 – 27 માર્ચ) ના મહોત્સવમાં સહભાગી થવા માટે અહીં ક્લિક કરો!
નાની વસ્તુઓથી ઉપર ઉઠો
આ શુભ દિવસોમાં, ખાતરી કરો કે નાની વસ્તુઓ તમને તમારા ધ્યેયથી વિચલિત ન કરે. આપણું મન એટલું કપટી છે કે તે આપણને આપણા ધ્યેયથી દૂર ખેંચી જાય છે અને આપણને નાની વસ્તુઓમાં ફસાવી દે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આપણી બાજુમાં કોઈ છીંકે છે અથવા આપણી નજીક નસકોરાં બોલે છે તે મનને બડબડાટ અને ફરિયાદની સ્થિતિમાં મૂકવા માટે પૂરતું છે. જ્યારે આપણે આપણા મન અને નકારાત્મક વિચારો અથવા લાગણીઓના ચક્રમાં પડવાની તેની વૃત્તિથી વાકેફ થઈએ છીએ, ત્યારે આપણે વધુ સમજદાર બનીએ છીએ. ત્યારે જ આપણે નાના બકબકતા મનને જીતી શકીએ છીએ.
આ નવ દિવસો દરમિયાન, મન ત્રણ ગુણ-તમસ અથવા સુસ્તી, નીરસતા અને ભારેપણું (પહેલા ત્રણ દિવસ); રજસ અથવા બેચેની અને પ્રવૃત્તિ (પછીના ત્રણ દિવસ) અને સત્વ એટલે કે શુદ્ધતા, ઉર્જા અને હળવાશ (છેલ્લા ત્રણ દિવસ. તેથી જો કોઈ સંઘર્ષ ઉભો થાય, તો પણ તે બધાને બાજુ પર રાખો અને તમારી નિર્દોષતા તરફ પાછા ફરતા રહો.
અદ્રશ્યની અનુભૂતિ
આ આખું બ્રહ્માંડ દેવી નામની એક ઉર્જાથી બનેલું છે. આ આખું બ્રહ્માંડ તે કંપતી અને ચમકતી ચેતનાથી બનેલું છે, અને આપણા બધા શરીર ચેતનાના સમુદ્રમાં તરતા કવચ જેવા છે, જે અદ્રશ્ય છે. તમે તેને જોઈ શકતા નથી, પરંતુ તમે તેને અનુભવી શકો છો. તેથી, આ નવ દિવસો દરમિયાન, તમારે અજાણ્યાનો અનુભવ કરવો જોઈએ. ભલે આપણે આ નવ દિવસો દરમિયાન કરવામાં આવતી બધી પૂજાઓ અને વિધિઓનો અર્થ જરૂરી રીતે સમજી શકતા નથી, આપણે ફક્ત આપણા હૃદય અને મન ખુલ્લા રાખીને બેસવું જોઈએ અને તેમના દ્વારા ઉત્પન્ન થતા સ્પંદનોને અનુભવવું જોઈએ.
ઉપવાસ તમને હળવાશ અનુભવે છે
નવરાત્રી ઉજવવાનો શ્રેષ્ઠ માર્ગ એ છે કે સામાન્ય રીતે ઉપવાસ કરો અને પ્રાર્થના કરો, અને પછી અંતે ભોજન કરો. તે તમને પેટ હળવું રાખવામાં મદદ કરે છે, જેથી તમે તમારી સાધના/આધ્યાત્મિક પ્રથાઓ અને ધ્યાનમાં ઊંડા ઉતરી શકો.
હું દરેકને કોઈ પણ ખોરાક લીધા વિના ઉપવાસ કરવાની ભલામણ નહીં કરું. તમે મર્યાદિત ખોરાક લઈ શકો છો, ફળો ખાઓ અને ઓછું ખાઓ. ધારો કે તમે એક આખું ભોજન ખાઓ છો, તો તમે તેને અડધો કે ચોથો ભાગ ઘટાડી શકો છો. આખો દિવસ નાસ્તો કરવાનું ટાળો. ઉપવાસ કરતી વખતે, ખાતરી કરો કે તમે પુષ્કળ પાણી પીઓ છો, અને પૂરતી માત્રામાં તાજા ફળો અને અન્ય સાત્વિક ખોરાક ખાઓ છો જેથી તમારી જાતને ઉર્જાવાન બનાવી શકાય.
નવરાત્રિ એ મનને તેના મૂળ તરફ લઈ જવાનો પ્રસંગ છે. સાધક પાછો મળે છે.ઉપવાસ, પ્રાર્થના, મૌન અને ધ્યાન દ્વારા સાચો સ્ત્રોત. જ્યારે ઉપવાસ કરવાથી ડિટોક્સિફાય થાય છે.એક વ્યક્તિના અસ્તિત્વમાં ઊંડે સુધી શરીર, મૌન વાણીને શુદ્ધ કરે છે અને બકબક કરતા મનને આરામ આપે છે, અને ધ્યાન લે છે.
જપ
આર્ટ ઓફ લિવિંગ ઇન્ટરનેશનલ સેન્ટર ખાતે નવરાત્રિના તમામ દિવસોમાં મંત્રોચ્ચાર કરવામાં આવે છે.છેલ્લા દિવસે જ્યારે યજ્ઞો કરવામાં આવે છે (તમે તેને ઑનલાઇન અથવા ઑફલાઇન જોઈ શકો છો), તમે
ફક્ત મંત્રોના સ્પંદનોમાં સ્નાન કરો. તેને મંત્રસ્નાન કહેવામાં આવે છે, તેમાં સ્નાન કરવું.મંત્રો યજ્ઞો દરમિયાન ઉચ્ચારવામાં આવતા શક્તિશાળી મંત્રો સૂક્ષ્મ રચનાને સમૃદ્ધ બનાવે છે અને લાભ આપે છે.આખું વિશ્વ પરંતુ માત્ર ત્યારે જ જ્યારે યજ્ઞોમાં ભાગ લેનારા ભક્તો ધ્યાનના ઊંડાણમાં જાય છે.
મૌન રાખવું
નવરાત્રી એ સ્વ-અનુભૂતીનો સમય છે, મૌનની મદદથી સ્ત્રોત પર પાછા જવાનો સમય છે.જ્યારે મન બહારની દુનિયામાં વ્યસ્ત રહે છે ત્યારે તે થાકી જાય છે. મૌન માં, તમે છો.ઊર્જા બચાવે છે. મૌન માં, તમે તમારા મનને અંદરની તરફ લઈ જાઓ છો જ્યાં મન બને છે.લેસર બીમ તરીકે તીક્ષ્ણ.
મૌન સાથે ધ્યાન
જ્યારે તમે શરૂઆતમાં મૌન રહો છો, ત્યારે મન તમે હોવા છતાં પણ આખી જગ્યાએ જવાનું વલણ રાખશે.બોલતા નથી.પરંતુ જ્યારે તમે મૌન સાથે ધ્યાન કરો છો, ત્યારે તમારા મનમાં ઊંડા ઉતરો છો.ખૂબ જ કેન્દ્રિત બની જાય છે. પછી તમારી અંતર્જ્ઞાન સુધરે છે, યાદશક્તિ સારી થાય છે અને બુદ્ધિ વધે છે.તીક્ષ્ણ બને છે, અને તમારા શરીરને ચોક્કસ તાકાત મળે છે. તે મૌન માર્ગદર્શન હોવું જોઈએ. નથી.જ્યારે તમે અન્ય તમામ કાર્યો કરવાનું ચાલુ રાખો છો ત્યારે બોલવું, તમારા મૌનને ખૂબ અસરકારક બનાવશે નહીં.દર છ મહિને આપણે મૌન બેસી રહેવું જોઈએ.
મૌન એ કંઈપણ કરવામાં અમુક અંશે રસહીનતા છે. તે ની આંતરિક યાત્રા છે.મન આ આંતરિક શાંતિ આપણા આધ્યાત્મિક અને બૌદ્ધિક વિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.આંતરિક મૌન આપણને વિશ્વના ઘોંઘાટથી મુક્ત કરે છે. અને અંતે, એકતાનું મૌન છે -સમગ્ર બ્રહ્માંડ સાથે એકતા. એકતા એ મૌન પ્રેક્ટિસનું લક્ષ્ય છે.
નવરાત્રિનો દરેક દિવસ દેવીના કેટલાક અનોખા ગુણો સાથે સંકળાયેલો છે અને જ્યારે આપણે માતા દેવીના આ પાસા પર ધ્યાન કરો, આ ગુણો સારા આપણી ચેતનામાં પ્રજ્વલિત થાય છે.
ચમત્કારીક હોમના જાદુમાં ફક્ત આશ્વર્ય
તમે જાણો છો કે ખેડૂત ખેતરમાં ખેડાણ કરે છે, બીજ વાવે છે, પાણી છાંટે છે, ખાતર ઉમેરે છે અને જીવાતો અને નીંદણની કાળજી લે છે. પરંતુ, ગ્રાહક ભાગ્યે જ ચિંતિત હોય છે કે કેવી રીતે ખોરાક ઉગાડવામાં આવે છે. તે/તેણી માત્ર તેનો સ્વાદ માણે છે. તેવી જ રીતે, નિષ્ણાતો અથવા વૈદિક પંડિતો જેઓ શાસ્ત્રો અને આ મંત્રો સાથે સંરેખિત પૂજા વિધિ અને હોમાસ અથવા યજ્ઞ કરે છે.અને હોમના સ્પંદનો બનાવશે.
બુદ્ધિ આ મંત્રોનો અર્થ સમજી શકતી નથી પણ મંત્રોમાં ગહન છે.આપણી ચેતના પર સુખદ અને કાયાકલ્પ અસર. જે સ્પંદનો ઉત્પન્ન થાય છે.અસ્તિત્વના તમામ સૂક્ષ્મ સ્તરોને લાભ આપે છે. આ ઉર્જા પરોપકાર, લાભ બનાવે છે.માનવજાત, ખરાબ કર્મોને ધોઈ નાખે છે, વિશ્વમાં સંવાદિતાને પ્રોત્સાહન આપે છે અને ઇચ્છાઓને પૂર્ણ કરે છે. આ અમને આત્મ-અનુભૂતિની નજીક લાવો અને ભૌતિક સફળતા લાવો.
આપણું કામ ફક્ત આપણા હૃદય અને દિમાગને ખુલ્લા રાખીને બેસીને આ સ્પંદનોમાં ભીંજવવાનું છે. આપણે ફક્ત મુસ્કાન જોઈએ અને આશીર્વાદ મેળવવો જોઈએ. બધા જ જાપ યોગ્ય રીતે કર્યા.ભક્તિ સાથે સ્વરચના, ચેતનાની શુદ્ધિ અને ઉત્થાન લાવે છે. અમે ફક્ત તેનો આનંદ લેવો જોઈએ.
