મારા બાળકનું પાલનપોષણ કરતી વખતે, મને હંમેશા યાદ છે કે હું પણ એક સમયે બાળક હતો. મારા પેરેન્ટિંગ વખતે મારા માતા-પિતાની વ્યાપક સમજ હતી, જે સફળ રહી. મારા દાદા-દાદી દ્વારા પ્રેક્ટિસ કરાયેલ વાલીપણા માટે હું આભારી છું, જેણે મારા માતા-પિતા, સારા માનવી બનાવ્યા. તો શું તમે જુઓ, મૂલ્યો પેઢી દર પેઢી પસાર થાય છે? અને પેરેન્ટિંગની મૂળભૂત ટીપ્સ પણ છે.
સારા વાલીપણાના મૂળભૂત સિદ્ધાંતો શું છે?
બાળકો સાથે રમો
તમારા બાળકો સાથે રમો. ઉજવણી કરો અને તેમની સાથે ગાઓ. હંમેશા શિક્ષક બનવાનો પ્રયત્ન ન કરો. તમારા બાળકો પાસેથી શીખો. તેમને માન આપો. બાળકો સાથે બહુ ગંભીર ન બનો.
મારા પિતા કામ પરથી પાછા આવતાં તાળીઓ પાડશે, ગલીપચી કરશે, અમારો પીછો કરશે અને અમને બધાને હસાવશે.
– ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિ શંકરજી
શાંતિ રાખો
ધીરજ એ અન્ય તમામ વાલીપણા સિદ્ધાંતોનો પાયો છે. નજીવી બાબતોમાં અટવાશો નહીં. વાલીપણા માટે ઘણી ધીરજની જરૂર પડે છે. તમારા બાળકો સાથે વ્યવહાર કરતી વખતે તમારે ધીરજ અને ખંત રાખવાની જરૂર છે. તેમની ઇચ્છાઓને સમાયોજિત કરો જ્યારે તેમને ઇચ્છિત માર્ગ પર લઈ જાઓ.
માનવ સ્પર્શ આપો (પ્રેમભરી હુંફ)
તમારા બાળકો માટે થોડો સમય રાખો. અડધા કલાકથી એક કલાકનો સમય પસાર કરવો પૂરતો છે. ઉપરાંત, તેમની સાથે 5-6 કલાક બેસીને દબાવશો નહીં. બાળકો તમારી સાથે વાર્તાના સમયની રાહ જોતા હોવા જોઈએ. તમે તેમને નૈતિક મૂલ્યો જગાડવા માટે રસપ્રદ વાર્તાઓ કહી શકો છો. જો તમે તેમને સરસ વાર્તાઓ કહો છો, તો તેઓ હંમેશા ટેલિવિઝન અથવા ઉપકરણો પર ગુંદર ધરાવતા નથી. માનવીય સ્પર્શ જરૂરી છે. તમારા બાળકોને સ્ક્રીનની સામે બિન-સહભાગી સાક્ષી બનવા દો નહીં.
જન્મજાત વિશ્વાસને પોષવો
સ્વભાવે બાળકોમાં વિશ્વાસ રાખવાની વૃત્તિ હોય છે. પણ જેમ જેમ તેઓ વૃદ્ધ થતા જાય છે તેમ તેમ ક્યાંક ને ક્યાંક તેમનો વિશ્વાસ ડગમગી જાય છે. તપાસો કે શું તેઓ પોતાની જાત પર, લોકોની ભલાઈમાં અને દેવત્વની શક્તિમાં વિશ્વાસ રાખે છે. વિશ્વાસ બાળકને પ્રતિભાશાળી બનાવે છે. જો બાળકોનો વિશ્વાસ ડગમગી જાય તો તેમની પ્રતિભા અને સંચાર કૌશલ્ય સંકોચાય છે. આજે ઘણા અસફળ સાહસિકો માટેનું એક મુખ્ય કારણ વિશ્વાસનો અભાવ છે.
નૈતિક મૂલ્યોને પ્રેરિત કરો
આજના યુવાનોમાં અતિસંવેદનશીલતા અને આક્રમકતાના મુદ્દાને સંબોધિત કરતી વખતે, આપણી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં આધ્યાત્મિક મૂલ્યો, નૈતિક સિદ્ધાંતો અને કરુણા, મિત્રતા અને પ્રેમની નૈતિકતાનો સમાવેશ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે. આપણે એ જાણવું જોઈએ કે શાંતિ અને સંવાદિતાનો માર્ગ આપણા યુવાનોમાં આ ગુણોને પોષવામાં જ રહેલો છે.અમારી શિક્ષણ પ્રણાલીમાં કરુણા, મિત્રતા અને પ્રેમની નીતિશાસ્ત્ર. આપણે એ જાણવું જોઈએ કે શાંતિ અને સંવાદિતાનો માર્ગ આપણા યુવાનોમાં આ ગુણોને પોષવામાં જ રહેલો છે.
સંતુલિત વ્યક્તિત્વને પ્રોત્સાહન આપો
અવલોકન કરો કે તમારા બાળકો વિવિધ ઉંમરના લોકો સાથે કેવી રીતે ક્રિયાપ્રતિક્રિયા કરે છે – વડીલો, યુવાનો અને તેમના સમકક્ષ. આ અવલોકન તમને સમજવામાં મદદ કરી શકે છે કે શું તેઓ કોઈ જટિલ વિકાસ કરી રહ્યા છે. તમારા બાળકોને કેન્દ્રિત, પ્રતિભાશાળી અને લવચીક વ્યક્તિત્વ વિકસાવવામાં મદદ કરો. આ વિવિધ વય જૂથો પ્રત્યે તેમને જવાબદારીઓ આપીને તમામ વય જૂથો સાથે ક્રિયાપ્રતિક્રિયાની તક બનાવો.
સકારાત્મકતા અને વાસ્તવિકતાને સંતુલિત કરો
જ્યારે બાળક ફરિયાદ લઈને આવે છે, ત્યારે શું તમે તેની નકારાત્મકતાને પ્રોત્સાહિત કરો છો કે તેને સકારાત્મકતામાં ઢાળો છો? જ્યારે તમારું બાળક વખાણ કરે છે જે ખૂબ વખાણવા લાયક નથી, ત્યારે શું તમે તેમની ખામીઓ દર્શાવો છો અથવા તેમને તેમની ખોટી માન્યતાઓથી ડૂબી જવા દો છો? બંને કિસ્સાઓમાં, તમારે તેમને મધ્ય રેખામાં સંતુલિત કરવું પડશે.
મિત્રતાને પ્રોત્સાહન આપો
પાંચ વર્ષ સુધી પુત્ર (સંતાન) ને પ્રેમ કરો અને સ્નેહ કરો, આગામી દસ વર્ષ સુધી ઠપકો અને ઠપકો આપીને નિયંત્રણ રાખો; પરંતુ સોળમા વર્ષની શરૂઆતમાં તેની સાથે મિત્રની જેમ વર્તવું જોઈએ.કિશોરોને ખુશ અથવા નારાજ કરવાનો પ્રયાસ કરશો નહીં. તેમના મિત્ર બનો,અધિકૃત વ્યક્તિ નથી. તેમને ઘરની અનુભૂતિ કરાવો, તેમને આધ્યાત્મિક રીતે પ્રેરણા આપો અને ધીરજ રાખો.
સ્પષ્ટ સીમાંકન કરો
જ્યારે તમારા બાળકના વિકાસને ઉછેરવું અને તેને સમર્થન આપવું મહત્વપૂર્ણ છે, ત્યારે તેના વર્તન માટે નિયમો અને અપેક્ષાઓ સ્થાપિત કરવી પણ એટલી જ મહત્વપૂર્ણ છે. ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિશંકરજી આ સીમાઓને લાગુ કરતી વખતે મક્કમ પરંતુ પ્રેમાળ હોવાના મહત્વ પર ભાર મૂકે છે અને સારા વર્તનને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સકારાત્મક મજબૂતીકરણનો ઉપયોગ કરે છે.
રુચિઓનો સંતુલિત વિકાસ
તમારે ડાબા મગજ અને જમણા મગજની પ્રવૃત્તિઓને એકબીજા સાથે જોડવાની જરૂર છે, વિજ્ઞાન અને કળાને જોડીને. શિક્ષણની દેવી, દેવી સરસ્વતીના નિરૂપણમાંના પ્રતીકો આ સંતુલનને ડાબા મગજ માટે પુસ્તક, જમણા મગજ માટે સંગીતના સાધન અને ધ્યાન સાથે રજૂ કરે છે. તે સુનિશ્ચિત કરવું મહત્વપૂર્ણ છે કે બાળકો સંગીત શીખે, યોગ અને ધ્યાનનો અભ્યાસ કરે અને વૈજ્ઞાનિક માનસિકતા પણ વિકસાવે.
જો તેઓ એક તરફ વધુ વલણ ધરાવતા હોય, તો તેમને બીજાનું અન્વેષણ કરવા પ્રોત્સાહિત કરો. દાખલા તરીકે, જો તમારું બાળક વિજ્ઞાનને પસંદ કરે છે, તો તેમને સંગ્રહાલયોની મુલાકાત લઈને અથવા ઘરે સર્જનાત્મક પ્રોજેક્ટ્સ અજમાવીને કલાનું અન્વેષણ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો.
સમાજ સેવા માટે પ્રોત્સાહિત કરો
તમારા બાળકોને કેટલીક સેવાકીય પ્રવૃત્તિઓ કરવા દો. રવિવારે, તમારા બાળકોને લઈ જાઓ, તેમને થોડી ચોકલેટ આપો અને તેમને સૌથી ગરીબ બાળકોને વહેંચવા માટે કહો. વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા એક કે બે વાર સમાજ સેવામાં જોડાવા માટે તેમને પ્રોત્સાહિત કરો. આ અનુભવ અજાણતા તેમના વ્યક્તિત્વમાં વધારો કરશે.
સંવેદનશીલ બનો – તમે જે ઉપદેશ આપો છો તેનો અભ્યાસ કરો
તમારા બાળકો માટે ઉદાહરણ બનો. બાળકોને જૂઠું ન બોલવાનું કહેવું, પરંતુ તમે ઘરે નથી એમ કહીને મહેમાનોને જૂઠું બોલવાની સૂચના આપવાથી તેમને પ્રમાણિકતા શીખવવામાં આવશે નહીં. તે બાળકોને મૂંઝવી શકે છે અથવા તો ચાલાકીભર્યા વર્તન તરફ દોરી શકે છે.
નિષ્કર્ષમાં
આ સકારાત્મક વાલીપણાના સિદ્ધાંતો ઉપરાંત, ગુરુદેવ શ્રી શ્રી રવિશંકરના વિડિયો “પેરેંટિંગ ધ એન્જલસ”માં અન્ય મૂલ્યવાન આંતરદૃષ્ટિ અને સકારાત્મક વાલીપણાની ટીપ્સ છે જે તમને વધુ સારા માતાપિતા બનવામાં મદદ કરી શકે છે. ગુરુદેવ સકારાત્મક વલણ જાળવવા, ધ્યાનની પ્રેક્ટિસ કરવા અને તમારા અને તમારા બાળક બંનેમાં કૃતજ્ઞતાની ભાવના કેળવવાના મહત્વ વિશે પણ ચર્ચા કરે છે.
તંદુરસ્ત બાળકોને ઉછેરવાનો સર્વાંગી દૃષ્ટિકોણ મેળવવા માટે તમે ગુરુદેવનું પુસ્તક નો યોર ચાઈલ્ડઃ ધ આર્ટ ઓફ રાઈઝિંગ ચિલ્ડ્રન પણ વાંચી શકો છો.તંદુરસ્ત બાળકોને ઉછેરવાનો સર્વાંગી દૃષ્ટિકોણ મેળવવા માટે તમે ગુરુદેવનું પુસ્તક નો યોર ચાઈલ્ડઃ ધ આર્ટ ઓફ રાઈઝિંગ ચિલ્ડ્રન પણ વાંચી શકો છો.
માતાપિતા અને બાળકોમાં તેમની અનન્ય શક્તિઓ અને નબળાઈઓ હોય છે. તેથી, માતા-પિતા-બાળકના સંબંધોમાં માનક નિયમો નથી. સમાન નિયમો વિવિધ પરિણામો તરફ દોરી શકે છે. પરંતુ, માર્ગદર્શક બળ અથવા તે નિયમો પાછળના સિદ્ધાંતો સમાન હશે.
આર્ટ ઓફ લિવિંગના નો યોર ટીન વર્કશોપમાં જોડાઓ અને તમારા કિશોરને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે મૂલ્યવાન આંતરદૃષ્ટિ મેળવો, જેમ કે ઘણા માતા-પિતા પહેલાથી જ લાભ મેળવી ચૂક્યા છે.નો યોર ટીન વર્કશોપ મારા માટે ખરેખર આંખ ખોલનારી હતી. તમે કોઈપણ પ્રશ્નો અનુત્તરિત છોડ્યા નથી. મેં તેના માટે મારા પતિને પણ રજીસ્ટ્રેશન કરાવ્યું છે. વાસ્તવમાં, જો બંને માતાપિતા તે સાથે કરે છે, તો તેઓ એક જ પીચ પર હશે.
– આકાંક્ષા
FAQs
धीरे धीरे रे मना, धीरे सब कुछ होय।
माली सींचे सौ घड़ा रुत आये फल होय।
अर्थात्:
मन में धीरज रखने से सब कुछ होता है। अगर कोई माली किसी पेड़ को सौ घड़े पानी से सींचने लगे, तब भी फल तो ऋतु आने पर ही लगेगा!
જો કોઈ માલી કોઈ વૃક્ષમાં સીંચેલા પાણીથી વૃક્ષ મોટા થવા લાગે છે, તો પછી પણ ફળ તો આવતા સમય જ લાગશે! મનમાં ધીરજ રાખીને બધું થાય છે. કોઈ માળી સો ઘડા વડે ઝાડને પાણી આપવાનું શરૂ કરે તો પણ ઋતુ આવે ત્યારે જ ફળ આવે! તેવી જ રીતે, બાળકોને ઝડપથી મોટા થવા માટે દબાણ કરી શકાતું નથી. તેઓ તેમની ગતિએ મોટા થાય છે. તેથી જ માતા-પિતામાં ધીરજ મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે.
1. તમારા બાળકોને આરામદાયક અને સન્માનજનક જીવન જીવવા માટે મૂળભૂત જરૂરિયાતો પૂરી પાડો
2. મિત્રતા સાથે તમારા બાળકની માંગણીઓના કારણોનું મૂલ્યાંકન કરો
3. તમારા બાળકોમાં ગૌરવ, કલ્પના અને અનન્ય લક્ષણોની ભાવનાને પ્રોત્સાહિત કરો
4. ધીરજ રાખો. નજીવી બાબતોમાં અટવાશો નહીં
5. તેમને માનવીય મૂલ્યો અને શિસ્ત શીખવો
6. તમારા બાળકો સાથે ગુણવત્તાયુક્ત સમય વિતાવો
7. તમારા બાળકોને સારા માનવી બનવા માટે શિક્ષણ આપો
8. વાર્તા કહેવા અથવા તેમના માટે તકો ઊભી કરીને તેમને સમજદાર નિર્ણય લેનારા બનાવો
9. તેમને તેમના ભાઈ-બહેનો અને મિત્રો સાથે ઝઘડો કરવા દો જેથી તેમનામાં સંઘર્ષ-નિરાકરણની ક્ષમતા કેળવાય.
10. તમારા બાળકને જવાબદારીપૂર્વક અને સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવાનું શીખવો
2. તમારા બાળકને એક માણસ તરીકે જુઓ અને તમારી અંગત મિલકત તરીકે નહીં
3. તમારા બાળકો સાથે ઉદ્ધત, ચાલાકી અને કઠોર ન બનો
4. જેમ જેમ તેઓ વધતા જાય તેમ તેમ નજીવી બાબતો માટે તેમને તમારા પર નિર્ભર ન બનાવો
5. ભૂતકાળના ગેરવર્તણૂકને સજા કરવા કરતાં ભવિષ્યના યોગ્ય વર્તન પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો
1. 6-14 વર્ષના તમામ બાળકો માટે મફત અને ફરજિયાત પ્રાથમિક શિક્ષણનો અધિકાર
2. 14 વર્ષની ઉંમર સુધી કોઈપણ જોખમી રોજગારથી સુરક્ષિત થવાનો અધિકાર
3. તેમની ઉંમર અથવા શક્તિને અનુરૂપ ન હોય તેવા વ્યવસાયોમાં પ્રવેશવા માટે આર્થિક જરૂરિયાતને કારણે દુરુપયોગ અને ફરજ પાડવામાં આવતા રક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર
4. તંદુરસ્ત રીતે અને સ્વતંત્રતા અને ગૌરવની પરિસ્થિતિઓમાં વિકાસ કરવા માટે સમાન તકો અને સુવિધાઓનો અધિકાર અને શોષણ સામે અને નૈતિક અને ભૌતિક ત્યાગ સામે બાળપણ અને યુવાનીનું બાંયધરીકૃત રક્ષણ
5. તમામ બાળકોને પ્રારંભિક બાળપણની સંભાળ અને શિક્ષણનો અધિકાર જ્યાં સુધી તેઓ છ વર્ષની ઉંમર પૂર્ણ ન કરે ત્યાં સુધી
6. સમાનતાનો અધિકાર
7. ભેદભાવ સામે અધિકાર
8. વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતા અને કાયદાની યોગ્ય પ્રક્રિયાનો અધિકાર
9. તસ્કરી અને બોન્ડેડ મજૂરી માટે ફરજ પાડવામાં આવતા રક્ષણ મેળવવાનો અધિકાર
10. લઘુમતીઓના તેમના હિતોના રક્ષણ માટેનો અધિકાર
11. સામાજિક અન્યાય અને તમામ પ્રકારના શોષણથી સુરક્ષિત લોકોના નબળા વર્ગના અધિકાર
12. પોષણનો અધિકાર અને જીવનધોરણ અને જાહેર આરોગ્યમાં સુધારો
1. શાંત રહેવા માટે યોગ, પ્રાણાયામ અને ધ્યાનનો અભ્યાસ કરો
2. તમારા બાળકને સમજાવવા પુરસ્કારો અથવા ભેટોને ના કહો
3. તેમની રોજિંદી પ્રવૃત્તિઓમાં કોઈને કોઈ રીતે સામેલ થાઓ
4. તમારા બાળકોને નિર્ણય લેવાની તકો આપો
5. ભાવનાત્મક વિસ્ફોટોને કુશળતાપૂર્વક હેન્ડલ કરો.
શબ્દોને નકારવાને બદલે શું કરવાની જરૂર છે તે તેમને સ્પષ્ટ કરો
1.તણાવ વ્યવસ્થાપન કુશળતા
2.જીવન કૌશલ્ય
3.સંબંધ કુશળતા
4.શીખવાની અને શૈક્ષણિક કુશળતા
